Bölme ve Bölünebilme Kuralları: Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümleri

YKS Akademi
8 dk okuma19 Kasım 2026
Bölme ve Bölünebilme Kuralları: Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümleri

İçindekiler

  1. 1Bölme ve Bölünebilme
  2. 2Bölme Bölünebilme Kuralları
  3. 3Bölünebilme Kuralları
  4. 4Bölünebilme Kuralları Konu Anlatımı
  5. 5ÖSYM Temelinde Bölünebilme Kuralları
  6. 6Bölme Bölünebilme Soru Çözümü

Temel matematik eğitiminden üniversiteye giriş sınavlarına kadar her aşamada karşımıza çıkan en kritik konulardan biri bölme ve bölünebilme konusudur. TYT Matematik testinde doğrudan soru olarak gelmesinin yanı sıra; Ebob-Ekok, çarpanlara ayırma, rasyonel sayılar ve sayı basamakları gibi birçok konunun temelini oluşturur. 

Bu rehberimizdede, bölme algoritmasının mantığından başlayarak tüm temel ve bileşik bölünebilme kurallarını inceleyecek, ardından sınav tarzı çözümlü örneklerle bilgimizi pekiştireceğiz.

Bölme ve Bölünebilme

Bölme işlemi, bir çokluğun eşit parçalara ayrılmasını veya bir sayının içinde başka bir sayının kaç kez bulunduğunu gösteren temel bir aritmetik işlemdir. Matematiksel olarak bölme işlemi dört temel bileşenden oluşur:

  • Bölünen (A): Parçalara ayrılmak istenen ana sayı.

  • Bölen (B): Bölünen sayının kaç eşit parçaya ayrılacağını belirten sayı (B ≠ 0).

  • Bölüm (C): Bölme işlemi sonucunda elde edilen parça sayısı.

  • Kalan (K): Eşit paylaşımdan sonra artan miktar.

Temel Bölme Algoritması ve Kuralları

Doğal sayılar kümesinde tanımlı bir bölme işleminde aşağıdaki temel koşullar daima sağlanmak zorundadır:

  1. Bölme Özdeşliği: A = B × C + K

  2. Kalanın Sınırları: 0 ≤ K < B (Kalan daima sıfıra eşit ya da sıfırdan büyük, ancak bölenden kesinlikle küçük olmalıdır.)

  3. Kalanın Sıfır Olma Durumu: Eğer K = 0 ise, "A sayısı B sayısına kalansız bölünür" denir ve bu durum B | A şeklinde sembolize edilir.

  4. Bölüm ile Kalanın Yer Değiştirmesi: Eğer K < C şartı da sağlanıyorsa, bölen (B) ile bölüm (C) yer değiştirdiğinde kalan (K) değişmez (A = C × B + K).

Bölme Bölünebilme Kuralları

Bir sayının başka bir sayıya tam bölünüp bölünmediğini veya bölündüğünde kaç kalanını verdiğini uzun uzun bölme işlemi yapmadan anlamamızı sağlayan pratik yöntemlere bölme bölünebilme kuralları denir. Bölünebilme kurallarını incelerken sayıları basamak sayılarına göre üç temel gruba ayırabiliriz:

  • Son basamaklara bağlı kurallar: 2, 4, 8, 5, 10 ile bölünebilme.

  • Rakamlar toplamına bağlı kurallar: 3 ve 9 ile bölünebilme.

  • Özel işaretleme/algoritma kuralları: 7 ve 11 ile bölünebilme.

Bölünebilme Kuralları

Aşağıda temel bölünebilme kurallarının mantıksal açıklamaları ve kuralları yer almaktadır:

Bölen

Kuralın Özeti

Kalan Bulma Yöntemi

2

Birler basamağı çift (0, 2, 4, 6, 8) olmalıdır.

Birler basamağının 2'ye bölümünden kalan.

3

Rakamları toplamı 3 veya 3'ün katı olmalıdır.

Rakamları toplamının 3'e bölümünden kalan.

4

Son iki basamağın oluşturduğu sayı 00 veya 4'ün katı olmalıdır.

Son iki basamağın 4'e bölümünden kalan.

5

Birler basamağı 0 veya 5 olmalıdır.

Birler basamağının 5'e bölümünden kalan.

8

Son üç basamağın oluşturduğu sayı 000 veya 8'in katı olmalıdır.

Son üç basamağın 8'e bölümünden kalan.

9

Rakamları toplamı 9 veya 9'un katı olmalıdır.

Rakamları toplamının 9'a bölümünden kalan.

10

Birler basamağı 0 olmalıdır.

Birler basamağındaki rakam doğrudan kalandır.

11

Sağdan sola (+, -, +, -...) işaretleme toplamı 11'in katı olmalıdır.

İşaretli toplamın 11 ile bölümünden kalan.

Bölünebilme Kuralları Konu Anlatımı

2 ile Bölünebilme

Bir tam sayının 2 ile tam bölünebilmesi için birler basamağındaki rakamın çift sayı olması gerekir.

  • Birler basamağı 0, 2, 4, 6, 8 olan sayılar 2 ile tam bölünür.

  • Birler basamağı tek sayı (1, 3, 5, 7, 9) olan sayıların 2 ile bölümünden kalan daima 1'dir.

Örnek: 1458 sayısı çift olduğu için 2'ye tam bölünür. 7931 sayısının birler basamağı 1 olduğu için 2 ile bölümünden kalan 1'dir. 

3 ile Bölünebilme

Bir tam sayının 3 ile tam bölünebilmesi için sayının tüm rakamlarının sayısal değerleri toplamının 3 veya 3'ün katı olması gerekir.

  • abc sayısı için: (a + b + c) = 3k (k bir tam sayı).

  • Bir sayının 3 ile bölümünden kalan, rakamları toplamının 3 ile bölümünden kalana eşittir. Pratik olarak rakamları toplarken 3 ve 3'ün katı olan rakamlar doğrudan elenebilir.

Örnek: 4782 sayısının rakamları toplamı: 4 + 7 + 8 + 2 = 21. 21 sayısı 3'ün katı (3 × 7) olduğundan 4782 sayısı 3'e tam bölünür. 

4 ile Bölünebilme

Bir tam sayının 4 ile tam bölünebilmesi için son iki basamağının oluşturduğu sayının 00 veya 4'ün katı olması gerekir.

  • ...ab sayısında ab iki basamaklı sayısı 4'ün katı ise sayı 4'e tam bölünür.

  • Bir sayının 4 ile bölümünden kalan, son iki basamağının 4 ile bölümünden kalana eşittir.

  • Pratik Kural: Son iki basamağı ab olan sayıda 2a + b ifadesi 4'ün katı ise sayı 4'e tam bölünür.

Örnek: 95316 sayısının son iki basamağı 16'dır. 16, 4'ün katı olduğu için sayı 4'e tam bölünür. 78423 sayısının son iki basamağı 23'tür. 23 = 4 × 5 + 3 olduğundan kalanı 3'tür. 

5 ile Bölünebilme

Bir tam sayının 5 ile tam bölünebilmesi için birler basamağındaki rakamın 0 veya 5 olması gerekir.

  • Birler basamağı 0 veya 5 olan tüm tam sayılar 5 ile kalansız bölünür.

  • Bir sayının 5 ile bölümünden kalan, birler basamağındaki rakamın 5'e bölümünden kalandır:

    • Birler basamağı 1, 2, 3, 4 ise kalan sırasıyla 1, 2, 3, 4'tür.

    • Birler basamağı 6, 7, 8, 9 ise kalan sırasıyla 1, 2, 3, 4'tür (Rakam - 5).

Örnek: 6180 ve 7425 sayıları 5 ile tam bölünür. 9848 sayısının birler basamağı 8 olduğundan, 8 - 5 = 3 kalanı verir. 

9 ile Bölünebilme

Bir tam sayının 9 ile tam bölünebilmesi için rakamları toplamının 9 veya 9'un katı olması gerekir.

  • abcd sayısı için: (a + b + c + d) = 9k (k bir tam sayı).

  • Bir sayının 9 ile bölümünden kalan, o sayının rakamları toplamının 9 ile bölümünden elde edilen kalana eşittir.

Örnek: 85491 sayısının rakamları toplamı: 8 + 5 + 4 + 9 + 1 = 27. 27 sayısı 9'un katı (9 × 3) olduğundan sayı 9 ile tam bölünür. 

11 ile Bölünebilme

Bir sayının 11 ile tam bölünebilmesi için, sayının basamakları en sağdaki (birler) basamaktan başlanarak sırasıyla + ve - işaretleriyle gruplandırılır.

a b c d e sayısı için sağdan sola:

  • e (+), d (-), c (+), b (-), a (+)

  • İşaretli Toplam = (e + c + a) - (d + b)

  • Bu toplamın sonucu 0 veya 11'in tam katı ise sayı 11 ile kalansız bölünür.

  • Eğer sonuç negatif çıkarsa, pozitif bir kalan elde edene kadar sonuca 11 eklenir.

Örnek: 71852 sayısını inceleyelim: +2, -5, +8, -1, +7

Toplam = (2 + 8 + 7) - (5 + 1) = 17 - 6 = 11.

Sonuç 11 olduğundan, sayı 11 ile tam bölünür.

Matematiğin temelini oluşturan bu konuları sağlam öğrenmek ve sürecin temellerini sağlam atmak için Baykuş Mentörlük’ün koçluk ve deneme kulübü hizmetlerinden faydalanabilirsiniz!

ÖSYM Temelinde Bölünebilme Kuralları

ÖSYM, TYT Matematik oturumunda adayları genellikle sadece tek bir kuralı ezberletmek yerine aralarında asal çarpanlara ayırma prensibini ve çok adımlı mantıksal çıkarımları içeren sorulardan sınar.

Aralarında Asal Çarpanlar Yardımıyla Bölünebilme (H3)

A ve B aralarında asal iki pozitif tam sayı olmak üzere; bir sayı hem A'ya hem de B'ye tam bölünüyorsa, bu sayı A × B çarpımına da tam bölünür.

  • 6 ile bölünebilme: Sayı hem 2 hem de 3 ile tam bölünmelidir.

  • 12 ile bölünebilme: Sayı hem 3 hem de 4 ile tam bölünmelidir (6 × 2 seçilmez çünkü 6 ve 2 aralarında asal değildir).

  • 15 ile bölünebilme: Sayı hem 3 hem de 5 ile tam bölünmelidir.

  • 18 ile bölünebilme: Sayı hem 2 hem de 9 ile tam bölünmelidir.

  • 30 ile bölünebilme: Sayı hem 3 hem de 10 ile tam bölünmelidir.

  • 36 ile bölünebilme: Sayı hem 4 hem de 9 ile tam bölünmelidir.

  • 45 ile bölünebilme: Sayı hem 5 hem de 9 ile tam bölünmelidir.

TYT Sorularında İzlenmesi Gereken Stratejik Adımlar (H3)

  1. Öncelik Son Basamaklardadır: Bir soruda birden fazla kural varsa (örneğin 36 ile bölünebilme), önce birler/son basamakları ilgilendiren kural (4 ile bölünebilme) incelenir, bilinmeyenlerin alabileceği değerler daraltılır.

  2. Rakamlar Toplamı Sona Bırakılır: Son basamaklar netleştikten sonra 3 veya 9 gibi tüm rakamları ilgilendiren kurallar uygulanır.

Soru analizlerinizi daha profesyonel şekilde yapmak ve konu eksiklerinizi nokta atışı tespit edebilmek için YKS koçluğu hizmetinden faydalanabilirsiniz!

Bölme Bölünebilme Soru Çözümü

Soru 1: Bölme Algoritması ve Kalan Bağıntısı

Soru:

A, B ve C pozitif tam sayılardır.

A sayısının B ile bölümünde bölüm 4, kalan 5'tir.

B sayısının C ile bölümünde bölüm 3, kalan 2'dir.

Buna göre, A sayısının 12 ile bölümünden kalan kaçtır?

Çözüm:

Bölme özdeşliğini kuralım:

  1. A = 4 × B + 5 (Burada B > 5 olmalıdır)

  2. B = 3 × C + 2 (Burada C > 2 olmalıdır)

İkinci denklemdeki B ifadesini birinci denklemde yerine yazalım:

A = 4 × (3 × C + 2) + 5

A = 12 × C + 8 + 5

A = 12 × C + 13

13 sayısının 12'ye bölümünden kalan 1 olduğu için:

A = 12 × C + 12 × 1 + 1

A = 12 × (C + 1) + 1

Bu durumda A sayısının 12 ile bölümünden elde edilen bölüm C + 1, kalan ise 1 olur.

Soru 2: 4 ve 9 ile Bölünebilme (Bileşik Kural)

Soru:

Dört basamaklı 5a7b sayısı 36 ile tam bölünebilen rakamları farklı bir doğal sayıdır. Buna göre a sayısının alabileceği değerler toplamı kaçtır?

Çözüm:

Bir sayının 36 ile tam bölünebilmesi için aralarında asal olan 4 ve 9 ile tam bölünmesi gerekir.

  1. 4 ile Bölünebilme İncelemesi:
    Son iki basamak 7b olmalıdır. 70'li sayılarda 4'ün katı olan sayılar:
    72 ve 76'dır.
    O halde b = 2 veya b = 6 olabilir.

    • Durum 1: b = 2 için sayımız 5a72 olur (Rakamları farklı kuralına uyar).

    • Durum 2: b = 6 için sayımız 5a76 olur (Rakamları farklı kuralına uyar).

  2. 9 ile Bölünebilme İncelemesi:

    • Durum 1 (5a72 için):
      Rakamları toplamı: 5 + a + 7 + 2 = 14 + a
      14 + a = 9k olmalıdır.
      Buradan a = 4 bulunur. Sayı 5472 olur (Tüm rakamları birbirinden farklıdır).

    • Durum 2 (5a76 için):
      Rakamları toplamı: 5 + a + 7 + 6 = 18 + a
      18 + a = 9k olmalıdır.
      Buradan a = 0 veya a = 9 olabilir.

      • a = 0 için sayı 5076 (Rakamları farklı, geçerli).

      • a = 9 için sayı 5976 (Rakamları farklı, geçerli).

  3. a'nın alabileceği değerler: {4, 0, 9}
    Değerler toplamı: 4 + 0 + 9 = 13 olarak bulunur.

gülsüm kaplan

Yazar

Benzer İçerikler

Daha fazla gör

Popüler İçerikler

Bölme ve Bölünebilme Kuralları: Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümleri